• 21 lis, 2025
• Natasza El Mejri
• No comment

3 dni ćwiczeń Bundeswehry w Berlinie

3 dni ćwiczeń Bundeswehry w Berlinie. Taki scenariusz mógłby posłużyć za fragment thrillera politycznego: snajperzy Bundeswehry przemierzają tunele berlińskiego metra, a żołnierze ćwiczą walkę w mieście na osiedlach, gdzie na co dzień tętni życie. Jednak to nie fikcja, a rzeczywistość niemieckiej stolicy z listopada 2023 roku. Ćwiczenia pod kryptonimem „Bulwark Berlin III” wysunęły armię niemiecką w sam środek przestrzeni publicznej, wywołując mieszane reakcje i prowokując fundamentalne pytania o granice między szkoleniem, bezpieczeństwem a militaryzacją codzienności.

Realistyczny poligon: stolica w centrum działań

Od 17 do 22 listopada stacja metra Jungfernheide oraz inne miejsca w Berlinie stały się tymczasowym poligonem dla żołnierzy Batalionu Strażniczego Bundeswehry. Jak czytamy w oficjalnych komunikatach, manewry obejmowały „walkę w mieście i od domu do domu, a także ochronę infrastruktury krytycznej dla obronności na obszarach miejskich”. Żołnierze, znani szerokiej publiczności głównie z pełnienia honorowych wart, tym razem mierzyli się z zadaniem piechoty w realistycznych warunkach.

Tłumaczenie ze strony armii jest jednoznaczne i brzmi: „Utrzymująca się napięta sytuacja bezpieczeństwa w Europie wymaga realistycznych scenariuszy szkoleniowych”.

Bundeswehra podkreśla, że ćwiczenia są „celowo przeprowadzane w przestrzeni publicznej”, aby jak najlepiej odzwierciedlić potencjalne warunki przyszłych operacji. W przypadku zaistnienia stanu napięcia lub wyjątkowego, zadaniem batalionu jest ochrona obiektów rządowych oraz zapewnienie bezpiecznego transportu osób narażonych na niebezpieczeństwo. Regularne ćwiczenia w takich warunkach mają stanowić fundament gotowości operacyjnej żołnierzy. Apel do mieszkańców o stosowanie się do instrukcji służb i szanowanie wojskowych kordonów dopełnia obrazu miasta, które – przynajmniej na kilka dni – godzi się na swoją militarną transformację.

„Punkt zwrotny” w praktyce: od słów do działań

Ćwiczenia „Bulwark Berlin III” stanowią namacalne urzeczywistnienie ogłoszonego przez kanclerza Olafa Scholza „Zeitenwende” – przełomowego momentu w polityce bezpieczeństwa Niemiec. Inwazja Rosji na Ukrainę radykalnie zmieniła percepcję zagrożeń, zmuszając Berlin do ponownego przemyślenia swojej pozycji i przygotowań obronnych. W tym kontekście szkolenie w terenie zurbanizowanym wydaje się logiczną i nieuniknioną konsekwencją nowej geopolitycznej rzeczywistości.

Eksperci ds. bezpieczeństwa podkreślają, że współczesne konflikty zbrojne niemal zawsze przenoszą się do aglomeracji miejskich. Walka o kluczową infrastrukturę, taką jak węzły komunikacyjne, mosty czy stacje, decyduje często o powodzeniu misji. Ćwiczenia w autentycznej przestrzeni miejskiej – z jej złożoną topografią, ograniczoną widocznością i obecnością cywilów – dostarczają doświadczeń, których nie da się odtworzyć na zamkniętych poligonach. W tym ujęcia „Bulwark Berlin III” mają być odpowiedzią na wyzwania współczesnego pola walki, mającą na celu ochronę demokratycznego państwa i jego obywateli.

Cień przeszłości i ciężar symboliki

Jednak widok żołnierzy w pełnym rynsztunku na stacji metra, gdzie na co dzień przechodzą tysiące berlińczyków, nieuchronnie budzi historyczne demony. Niemcy, ze swoją tragiczną spuścizną II wojny światowej i podziałami z czasów zimnej wojny, mają szczególnie wrażliwą relację z obecnością wojska w życiu publicznym. Dla wielu osób te obrazy są niepokojące, a nawet traumatyczne, przywodząc na myśl czasy, gdy przestrzeń publiczna była zdominowana przez militaryzm.

Ćwiczenia te, pomimo swojego defensywnego charakteru, mają potężny ładunek symboliczny. Stolica, która przez dekady była ikoną pokoju i zjednoczenia, tymczasowo staje się areną działań wojskowych. To nie jest tylko kwestia taktyki, ale także psychologii społecznej. Jak daleko można posunąć się w normalizowaniu militarnej obecności, nie naruszając poczucia codziennego bezpieczeństwa i nie wzbudzając lęku? To pytanie, na które nie ma łatwej odpowiedzi, a które wisi w powietrzu nad berlińskimi ulicami podczas takich manewrów.

Krytyczna refleksja: gdy szkolenie staje się narracją

Ćwiczenia „Bulwark Berlin III” otwierają przestrzeń dla głębszej, krytycznej refleksji. Problem nie leży w samym fakcie szkolenia, ale w szerszym kontekście politycznym i społecznym, w który jest ono wpisane. Czy Bundeswehra, poprzez bezrefleksyjne powielanie narracji o „napiętej sytuacji”, nie staje się mimowolnym narzędziem utrwalania konkretnego obrazu wroga?

Poważne zagrożenie polega na tym, że politycznie motywowany projekt gotowości militarnej może stać się celem samym w sobie. Z każdym publicznym ostrzeżeniem o „możliwym” ataku, z każdym plakatem rekrutacyjnym odwołującym się do zagrożenia ze Wschodu, i wreszcie – z każdymi ćwiczeniami tego typu – w zbiorowej wyobraźni utrwala się żywy i jednoznaczny obraz wroga. Bundeswehra, powołując się na wymogi bezpieczeństwa, ryzykuje, że sama staje się aktywnym uczestnikiem kreowania tej narracji, zamiast zachować krytyczny dystans.

Demokracja musi wymagać od swoich sił zbrojnych nie tylko reakcji na zagrożenia, ale także analizy ich źródeł i kontekstów. Wyłaniający się obraz to ten, w którym armia chłonie polityczną propagandę i nie posiada wystarczających narzędzi, by oprzeć się manipulacyjnej mocy systemu. Gdy ćwiczenia opierają się wyłącznie na narzuconych z góry przesłankach, pozbawionych krytycznego namysłu, przestają być czystym szkoleniem, a stają się performatywnym utrwaleniem polityki wizerunku wroga. W takim scenariuszu realizm ćwiczeń zastępowany jest przez realizm politycznej narracji, co jest zjawiskiem niebezpiecznym dla zdrowego, demokratycznego państwa.

Ćwiczenia „Bulwark Berlin III” stanowią potencjalnie niebezpieczny element kształtowania społecznych nastrojów i politycznych narracji. Snajper na stacji metra to nie tylko żołnierz na szkoleniu; to także symbol nowej ery, w której granice między pokojem a przygotowaniami do wojny stają się coraz bardziej płynne.