• 03 gru, 2025
• Natasza El Mejri
• No comment

Unijny kompromis ws. ochrony dzieci

Przedstawiciele państw członkowskich Unii Europejskiej osiągnęli w środę porozumienie polityczne w Radzie UE, które pozwala na kontynuację prac nad jedną z najbardziej kontrowersyjnych inicjatyw legislacyjnych ostatnich lat – rozporządzeniem dotyczącym zwalczania wykorzystywania seksualnego dzieci w internecie. Decyzja ta, kończąca wielomiesięczny impas, otwiera drogę do tzw. trilogów, czyli ostatecznych negocjacji między Radą a Parlamentem Europejskim. Ich przedmiotem ma być ustalenie, kiedy i w jaki sposób dostawcy usług komunikacyjnych mogliby być zobowiązani do skanowania treści użytkowników w poszukiwaniu materiałów przedstawiających seksualne wykorzystanie dzieci (CSAM) oraz treści związanych z uwodzeniem małoletnich.

Porozumienie zostało przyjęte z wyraźną ulgą przez zwolenników regulacji. Duński minister sprawiedliwości Peter Hummelgaard, którego kraj odgrywał kluczową rolę w negocjacjach, stwierdził: „Każdego roku udostępniane są miliony plików przedstawiających wykorzystywanie seksualne dzieci… To całkowicie niedopuszczalne. Dlatego cieszę się, że państwa członkowskie w końcu znalazły rozwiązanie, które obejmuje zestaw obowiązków dla dostawców usług komunikacyjnych”. Pilność prac wynika z faktu, że obecne, tymczasowe ramy prawne pozwalające platformom na dobrowolne skanowanie w poszukiwaniu CSAM wygasną 3 kwietnia 2026 roku. Nowe rozporządzenie ma je zastąpić, tworząc stałe przepisy.

Sedno kompromisu: Od obowiązkowego do „dobrowolnego” skanowania

Kluczowym elementem środowego porozumienia, które pozwoliło przełamać zastój, było wycofanie się z najbardziej krytykowanego zapisu wcześniejszych projektów – ogólnego obowiązku masowego skanowania wszystkich prywatnych wiadomości. Propozycja ta, potocznie nazywana „kontrolą czatów” (chat control), spotkała się z ostrym sprzeciwem organizacji obrońców praw cyfrowych, ekspertów ds. prywatności oraz części środowisk politycznych, które widziały w niej zapowiedź masowej inwigilacji.

Zgodnie z najnowszym tekstem Rady UE, wyraźny nakaz skanowania każdej wiadomości został usunięty. Zamiast tego, podstawa prawna dla tzw. dobrowolnego wykrywania CSAM przez dostawców usług ma zostać przedłużona na czas nieokreślony. Co istotne, do projektu dodano także sformułowanie mające zapobiec zbyt szerokiej interpretacji przyszłych obowiązków: „Żadne z postanowień niniejszego rozporządzenia nie powinno być interpretowane jako nakładające na dostawców wymogi wykrywania”. W praktyce oznacza to, że firmy nie będą prawnie zobowiązane do aktywnego przeszukiwania wszystkich treści, jednak ramy prawne umożliwiające im takie działania – np. na podstawie zachęt lub przyszłych aktów wykonawczych – pozostaną w mocy.

Nowa architektura: Rola Centrum UE ds. Wykorzystywania Seksualnego Dzieci

Oprócz kwestii skanowania, porozumienie utrzymuje główne filary proponowanych ram prawnych. Dostawcy usług, w tym platformy komunikacyjne i media społecznościowe, będą musieli oceniać ryzyko związane z występowaniem na ich usługach CSAM i treści związanych z uwodzeniem, a następnie wdrażać środki zaradcze. Nadzór nad tym procesem oraz wsparcie techniczne ma zapewniać nowo powoływane Centrum UE ds. Wykorzystywania Seksualnego Dzieci. Instytucja ta ma stać się centralnym hubem eksperckim, koordynującym działania na poziomie unijnym i współpracującym z dostawcami usług.

Propozycja spotkała się z mieszanym odbiorem ze strony organów ścigania. Z jednej strony, pojawiają się głosy, że wycofanie się z obowiązku masowego skanowania pozostawi „ślepe punkty”, szczególnie w usługach oferujących silne szyfrowanie end-to-end, takich jak Signal czy WhatsApp. Obawiają się oni, że przestępcy będą mogli nadal działać w zakamarkach w pełni zaszyfrowanej komunikacji. Z drugiej strony, samo powołanie specjalistycznego centrum jest postrzegane jako krok w dobrym kierunku, mający poprawić koordynację i efektywność walki z CSAM.

Głosy krytyki: Od „cyfrowego autorytaryzmu” po hipokryzję urzędników

Kompromis wynegocjowany w Radzie nie satysfakcjonuje w pełni żadnej ze stron, co jest typowe dla tak złożonych negocjacji. Po stronie przeciwników nadmiernej inwigilacji reakcje są ostre. Były holenderski europoseł Rob Roos w emocjonalnym oświadczeniu potępił decyzję, twierdząc, że Rada „pozbawiła 450 milionów obywateli UE prawa do prywatności, podobnie jak w czasach NRD”. Ostrzegł również, że „Europa stoi w obliczu groźby popadnięcia w cyfrowy autorytaryzm”, a Bruksela działa „za zamkniętymi drzwiami”.

Krytyka padła również pod adresem samych unijnych instytucji. Założyciel i dyrektor generalny komunikatora Telegram, Pavel Durov, w poście na platformie X wskazał na zapis w projekcie, który – według niego – zwalnia urzędników unijnych z obowiązku monitorowania ich służbowej komunikacji.

„UE wykorzystuje silne emocje ludzi dotyczące ochrony dzieci, aby egzekwować masowy nadzór i cenzurę. Jej przepisy dotyczące nadzoru wygodnie zwalniają urzędników UE z kontroli ich wiadomości” – napisał Durov.

Szyfrowanie w centrum debaty i globalny kontekst

Spór o „kontrolę czatów” jest częścią szerszej, globalnej debaty na temat granicy między bezpieczeństwem a prywatnością w erze cyfrowej. Podczas gdy unijni ustawodawcy dążą do znalezienia równowagi, na całym świecie toczą się podobne batalie. Organy regulacyjne i ścigania w Europie i USA prowadzą działania przeciwko narzędziom finansowym chroniącym prywatność, takim jak mikser kryptowalut Tornado Cash czy portfel Samurai, oskarżając je o ułatwianie prania pieniędzy.

W odpowiedzi na te trendy, współzałożyciel Ethereum, Vitalik Buterin, publicznie przekazał dotacje (o łącznej wartości setek tysięcy dolarów) na rzecz zdecentralizowanych komunikatorów Session i SimpleX Chat, podkreślając fundamentalne znaczenie prywatności cyfrowej. Liderzy tych projektów, jak Alexander Linton z Session, ostrzegają, że zmiany regulacyjne „zagrażają przyszłości prywatnej komunikacji”, a kluczowym wyzwaniem jest obecnie podnoszenie globalnej świadomości na ten temat.

W Parlamencie Europejskim główny negocjator, poseł Javier Zarzalejos, wezwał do natychmiastowego rozpoczęcia rozmów z Radą. Podkreślił, że celem jest „uzgodnienie prawnie uzasadnionego i zrównoważonego tekstu przepisów, które pomogą skutecznie zapobiegać i zwalczać wykorzystywanie seksualne dzieci w internecie”, przy jednoczesnym zachowaniu szyfrowania. Nadchodzące miesiące pokażą, czy uda się pogodzić te często sprzeczne cele.